Anticiperend op de resultaten van de eerste twee ronden van dit participatieve onderzoek hebben we de onderzoeksopzet iets verder aangescherpt. De consequentie hiervan is dat we nog 2 interactieve ronden nodig hebben. In ronde 3 willen scherp krijgen welke verschillende rollen en/of taken AI kan vervullen bij een participatie-project. En in ronde 4 willen we weten welke ‘harms and benefits’ zich per rol kunnen voordoen.
We beginnen met ronde 3: Benoem in je eigen woorden de belangrijkste rollen die AI volgens jou in een participatieproces kan vervullen. Klik hieronder op ‘welke rollen’ en je doet mee.
Zo doe je mee aan deze korte ronde.
Via de button ‘Welke rollen’ kom je in de digitale dialoog omgeving. Je vindt er slechts 1 vraag: Benoem in je eigen woorden de belangrijkste rollen die AI volgens jou in een participatieproces kan vervullen
Deze stap is geopend tot 28 oktober
Deelverslag ronde 1 Verkennen.
Hieronder vind je de link naar het eerste deelverslag verkennen.
Deelverslag ronde 2 Verrijken.
Hieronder vind je de link naar het tweede deelverslag verrijken.
De 6 thema’s
1. De menselijke maat
“Als AI alle reacties perfect kan samenvatten, zijn we dan efficiënter gaan luisteren — of zijn we juist gestopt met echt luisteren?”
2. Inclusiviteit, representativiteit en bias
“Kan AI eindelijk de stille stemmen hoorbaar maken, of versterkt het vooral de mensen die nu al het luidst worden gehoord?”
3. Transparantie, controle en menselijke verantwoordelijkheid
“Wie is verantwoordelijk wanneer niemand precies kan uitleggen hoe AI tot een conclusie is gekomen?”
4. Betrouwbaarheid, kwaliteit en beperkingen van AI
“Wat is gevaarlijker: een AI die soms fouten maakt, of mensen die steeds minder controleren omdat AI meestal gelijk lijkt te hebben?”
5. Toegevoegde waarde en doelgerichte inzet
“Wanneer maakt AI participatie werkelijk beter — en wanneer gebruiken we het vooral omdat niemand de boot wil missen?”
6. Ethische regels, governance en omgaan met snelle ontwikkeling
“Moeten we eerst duidelijke spelregels hebben voordat we AI inzetten, of kunnen goede spelregels alleen ontstaan door ermee te experimenteren?”
Waarom dit onderzoek?
AI biedt kansen om inwonersparticipatie inclusiever en effectiever te maken — maar roept ook serieuze ethische vragen op. Denk aan algoritmische bias, gebrek aan transparantie en de vraag of een AI-samenvatting nog democratisch legitiem is. Dit onderzoek ontwikkelt concrete spelregels zodat publieke organisaties AI verantwoord kunnen inzetten bij participatieprocessen.
Voor wie bestemd?
Dit onderzoek is bedoeld voor iedereen die betrokken is bij inwonersparticipatie: participatieprofessionals, beleidsambtenaren, raadsleden en inwoners. Publieke organisaties (gemeenten, provincies, ministeries) kunnen als praktijkpartner aanhaken.
Wie zijn wij?
Een samenwerking tussen het Lectoraat Digital Ethics van Hogeschool Utrecht, met expertise op het snijvlak van verantwoorde AI, ethisch ontwerp en bestuurskunde en Facilitating Company met ruim 20 jaar ervaring in grootschalige (hybride) participatieprocessen.
Lectoraat Digital Ethics van Hogeschool Utrecht:
Jeroen van Grondelle:
jeroen.vangrondelle@hu.nl
Erik Slingerland:
erik.slingerland@hu.nl
Facilitating Company | Praktijkexperts in stakeholderparticipatie
Danny van den Boom:
danny.vandenboom@facilitatingcompany.nl
Frans van Rheenen:
danny.vandenboom@facilitatingcompany.nl
Hoe kun je meedoen?
Het onderzoek bestaat uit twee fasen: een onderzoeksperiode (mei–oktober 2026) en een praktijktoetsperiode (november–december 2026).
In de onderzoeksperiode brengen we stakeholders samen in een participatieve dialoog van 4 stappen, om alle perspectieven te verzamelen en ethisch te beoordelen. Het resultaat is een concept-set spelregels voor ethische AI-inzet bij inwonerparticipatie.
In de praktijktoetsperiode worden deze spelregels getoetst bij één of meerdere participatieprojecten, wat leidt tot een definitieve, getoetste set spelregels.
We zoeken deelnemers voor beide perioden. Voor de onderzoeksperiode zijn alle stakeholdergroepen welkom. Voor de praktijktoetsperiode zoeken we publieke organisaties die in het najaar een inwonerparticipatieproject willen uitvoeren met AI-inzet.
Tijdens de verschillende ronden van de onderzoeksperiode worden alle antwoorden anoniem verzameld. Hierbij wordt enkel het antwoord en de aangegeven doelgroep opgeslagen. Op basis van alle input kijken we naar hoe vanuit verschillende rollen wordt gekeken naar inwonerparticipatie en de rol van AI.
Hiermee zal, samen met literatuuronderzoek en case studies, worden onderzocht welke ethische spelregels relevant zijn rondom inwonerparticipatie en AI. Hiermee vormt uw input een belangrijk kader voor het verder invullen van hoe AI een rol kan spelen bij inwonerparticipatie.
Aanmelden
Meld je eerst aan om deel te nemen. Dan beschikken we over jouw adresgegevens om je continu te kunnen informeren over de voortgang van het onderzoek en wanneer je weer kunt bijdragen. Lees hier ons privacy-statement onderzoek voor dit onderzoek.
2. Praktijktoetsperiode
Tijdens deze fase worden de ontwikkelde ontwerpinterventies in de praktijk getoetst bij één of meer publieke organisaties die zich hiervoor aanmelden. Als jouw organisatie hierin interesse heeft, neem dan contact met ons op. We bespreken dan graag samen hoe we jouw organisatie kunnen ondersteunen met de praktijktoets van de spelregels. We stemmen af hoe we de taken verdelen en hoe we de resultaten meten, alsmede hoe we er na afloop over in de onderzoeksresultaten communiceren.
Stuur ons een mail: info@facilitatingcompany.nl met referentie ” praktijktoets onderzoek” of bel met Frans van Rheenen op 06-22496914.
Spelregels onderzoeksdialoog
Fijn dat je wilt bijdragen aan de onderzoeksdialoog over het ethisch toepassen van AI bij inwonerparticipaties. In een veilige omgeving kunnen vragen, zorgen, meningen, antwoorden en visies met elkaar worden gedeeld en meegenomen als input voor een advies. Om een veilige online omgeving met elkaar te creëren, zijn de volgende richtlijnen ten aanzien van gedrag, inhoud en vorm van toepassing.
Gedrag
De volgende reacties worden verwijderd:
- Reacties die beledigend zijn ten aanzien godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, seksuele gerichtheid of burgerlijke staat;
- Reacties die niet voldoen aan de fatsoennormen van schriftelijke communicatie, zoals schelden, beledigen, kleineren, et cetera;
- Reacties van iemand die zich voordoet als iemand anders.
Inhoud
De volgende inhoudelijke bijdragen zijn niet toegestaan en worden verwijderd:
- Het benoemen van persoons- of andere privégegevens;
- Niet onderbouwde beschuldigingen (waaronder smaad en laster);
- Suggestieve opmerkingen t.a.v. een persoon;
- Persoonlijke berichten;
- Reacties met commerciële en promotionele inhoud;
- Berichten die niet on-topic zijn m.b.t. de vraag en de afgeleide discussie.
Vorm
De volgende aanpassingen kunnen worden gemaakt:
- Reacties in enkel hoofdletters wordt gewijzigd in normale letters;
- Reacties die op een verkeerde plaats staan, worden onder de juiste opmerking geplaatst;
- Onleesbare teksten worden verwijderd.
Verslagen
Van iedere stap in het onderzoek wordt een verslag gemaakt dat hier wordt gepubliceerd. Op deze manier willen we alle deelnemers continu op de hoogte houden van de voortgang van het onderzoek en kan iemand makkelijk later aanhaken omdat alle voorgaande stappen volledig inzichtelijk zijn.
Veelgestelde vragen
AI biedt kansen om inwonersparticipatie inclusiever en effectiever te maken — maar roept ook serieuze ethische vragen op. Denk aan algoritmische bias, gebrek aan transparantie en de vraag of een AI-samenvatting nog democratisch legitiem is. Dit onderzoek ontwikkelt concrete spelregels zodat publieke organisaties AI verantwoord kunnen inzetten bij participatieprocessen.
De onderzoeksdialoog bestaat uit 3 stappen. We vragen je input op drie momenten. Dit doen we aan de hand van vragen waarover we samen in gesprek gaan. Bij iedere stap krijg je ook de ruimte om op andermans input te reageren en zo de dialoog met elkaar aan te gaan. Je kunt gedurende een (interactie) stap meerdere keren op het online platform kijken en reageren op meningen en visies van andere deelnemers. Daarom ben je ook flexibel in de tijd die je in het proces steekt. Je kunt in 5 minuten een bijdrage geven, maar ook meer tijd investeren.
Om je gedurende de dialoog te kunnen informeren over de tussenresultaten en de vervolgstappen moeten we je kunnen bereiken per e-mail. Daarom dienen we te beschikken over je naam en e-mailgegevens.
Jouw deelname is altijd anoniem.
Nee, je hoeft niet alle stappen mee te doen als het een keer niet uitkomt. Je kunt later weer aanhaken. We zijn blij met alle bijdragen per stap. Vanzelfsprekend juichen we het wel toe als het je lukt om alle stappen mee te maken. Dan ervaar je hoe de dialoog zich gedurende alle stappen heeft gevormd, welke inzichten ontstaan welke keuzes zijn gemaakt en waarom.